حذف ارز ترجیحی خطرناک‌تر بود یا جنگ و محاصره اقتصادی؟
حذف ارز ترجیحی خطرناک‌تر بود یا جنگ و محاصره اقتصادی؟
وقتی از «جنگ» حرف می‌زنیم، ذهن همه می‌رود سمت مرزها، موشک‌ها و تحریم‌های خارجی. اما تلخ‌ترین جنگ‌ها، جنگ‌هایی هستند که دشمن از درون به جان ملت می‌اندازد. دی‌ماه ۱۴۰۴، دولت مسعود پزشکیان با دست پخت برخی کارشناسان نفوذی، ارز ترجیحی ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومانی را یک‌شبه حذف کرد. نتیجه چیست؟ سفره مردم نابود شد، خیابان‌ها به آتش کشیده شد، و هزاران نفر جان خود را از دست دادند. اسفند ۱۴۰۴، دونالد ترامپ جنگ اقتصادی و محاصره را علیه ایران تشدید کرد. اما کدام یک برای ایران خطرناک‌تر بود؟ پاسخ روشن است: حذف ارز ترجیحی، نه فقط خطرناک‌تر، بلکه خود زمینه‌ساز و تسهیل‌کننده جنگ ترامپ بود.
حذف ارز ترجیحی؛ جنایت اقتصادی با لباس اصلاحات
جهش شبانه قیمت دلار؛ سقوط آزاد پول ملی
در دی‌ماه ۱۴۰۴، پزشکیان رسماً اعلام کرد: «ما دیگر دلار ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومانی به کسی نمی‌دهیم». این یعنی قیمت ارز وارداتی از ۲۸.۵۰۰ تومان به نرخ نیما که در همان زمان به حدود ۶۵ تا ۱۱۲ هزار تومان رسید، جهش پیدا کرد. بازار آزاد نیز از همین نقطه، مسیر صعودی بی‌سابقه‌ای را آغاز کرد. دلار امروز – در مرداد ۱۴۰۵ – به ۱۹۳ تا ۱۹۵ هزار تومان رسیده است. ارزش پول ملی در کمتر از یک سال، بیش از ۸۰ درصد نابود شد. این یعنی اگر کسی یک سال پیش ۱۰۰ میلیون تومان پس‌انداز داشت، امروز ارزش آن به کمتر از ۲۰ میلیون تومان رسیده است.
تورم افسارگسیخته؛ ۶۲ درصد و بالاتر
بر اساس گزارش مرکز آمار ایران، نرخ تورم سالانه در اسفند ۱۴۰۴ به ۶۲.۱ درصد رسیده است. اما این عدد میانگین فریبنده‌ای است. تورم نقطه‌به‌نقطه کالاها به ۸۸.۲ درصد و تورم خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها به ۱۳۴.۶ درصد رسیده است. یعنی سفره مردم، به‌ویژه قشر ضعیف و متوسط، بیش از دو برابر نرخ رسمی تورم، آب شده است.
قیمت‌های امروز؛ فاجعه‌ای به نام سفره مردم
بیایید اعداد را با هم مقایسه کنیم. قیمت‌های امروز (مرداد ۱۴۰۵) را در برابر گذشته بگذاریم:
افزایش قیمت نان لواش 332 درصد، برنج بیش از 383 درصد، گوشت بیش از 161 درصد، تخم‌مرغ بیش از 271 درصد، مرغ 340 درصد و دلار نزدیک به 235 درصد! این یعنی یک خانواده ۴ نفره که ماهیانه ۵ میلیون تومان خوراکی خرید می‌کرد، امروز باید حداقل ۱۵ میلیون تومان هزینه کند.
خودروسازها؛ همدستان اصلی در گرانی و تورم
درست چند روز قبل از 18 و 19 دی ماه 1404 ایران خودرو، با گرانی مجدد خودرو، بنزین اغتشاشات را روی آتش گرانی های حاصل از حذف ارز ترجیحی ریخت و خودروسازان داخلی که همواره از ارز ترجیحی برای واردات قطعات بهره می‌بردند، پس از حذف آن، افزایش قیمت‌های نجومی را کلید زدند. قیمت کوییک اس به ۹۲۰ میلیون تومان و دنا پلاس اتوماتیک به ۱ میلیارد و ۹۵۳ میلیون تومان رسیده است. پژو ۲۰۷ اتوماتیک پانوراما ۱ میلیارد و ۸۴۰ میلیون تومان قیمت دارد. این در حالی است که کیفیت این خودروها نه تنها بهبود نیافته، بلکه به دلیل کاهش کیفیت قطعات وارداتی با ارز گران، افت هم کرده است. خودروسازها با افزایش قیمت، نه تنها سود سرشاری به جیب زدند، بلکه تورم را در سایر بخش‌ها نیز دامن زدند. هر بار که قیمت خودرو بالا می‌رود، قیمت همه چیز بالا می‌رود.
اغتشاش، کشتار و کودتای خیابانی
حذف ارز ترجیحی در دی‌ماه ۱۴۰۴، جرقه اعتراضات گسترده‌ای را زد که به سرعت از تهران و مشهد به سایر شهرها سرایت کرد. شعارهای معیشتی به سرعت به شعارهای سیاسی تبدیل شد و سپس با تحریک سلبریتی‌های وطن‌فروش و اصلاح طلبان نفوذی و ورود تروریست‌های داخلی به سرعت به اغتشاش و کودتا و جنگ شهری تبدیل شد. پس ار ورود تروریست های مسلح آموزش دیده به جریان اغتشاشات ، بر اساس گزارش‌های متعدد ورسمی 2896 نفر در جریان این اعتراضات کشته شدند که نشان‌دهنده ابعاد فاجعه است. نیروهای نظامی امنیتی برای کنترل اغتشاشات و کودتا وارد عمل شدند. این یعنی حذف ارز ترجیحی نه فقط یک اشتباه اقتصادی، بلکه یک فاجعه امنیتی و انسانی بود.
ضریب جینی؛ شکاف عمیق‌تر بین غنی و فقیر
ضریب جینی که نشان‌دهنده میزان نابرابری در توزیع درآمد است، در سال‌های اخیر روند صعودی داشته. بر اساس اعلام بانک جهانی، ضریب جینی ایران به ۳۵.۹ درصد رسیده است. طبق گزارش مرکز آمار، ۴۷.۵ درصد از توزیع درآمدها به دو دهک بالا (۲۰ درصد جمعیت) اختصاص دارد و چندین میلیون نفر را به زیر خط فقر فرستاد.
طبق گزارش مرکز آمار ایران، در سال 1398، طبقه متوسط جامعه شامل 43 درصد مردم جامعه می شود . 15 درصد در طبقه بالاو 42 درصد در طبقه پایین جامعه زندگی می کردند، امام این آمار الان به 29 درصد برای طبق متوسط ، 20 درصد طبقه بالا و 81 درصد طبقه پایین جامعه رسیده است! یعنی یک فاجعه تمام عیار اقتصادی!
حذف ارز ترجیحی این شکاف را عمیق‌تر کرد؛ چرا که ثروتمندان با دسترسی به ارز آزاد و بازارهای موازی، از این بحران سود بردند و فقرا تنها متحمل هزینه‌های آن شدند.
جنگ و محاصره اقتصادی ترامپ در اسفند ۱۴۰۴
در اسفند ۱۴۰۴، دونالد ترامپ با ادعای کشته شدن ۳۲ هزار نفر در اعتراضات دی‌ماه، لحن خود را علیه ایران تندتر کرد. او از بررسی حمله نظامی محدود به ایران سخن گفت و تحریم‌های جدیدی را اعمال کرد. جنگ اقتصادی ترامپ، فشار بر اقتصاد ایران را تشدید کرد، اما سؤال اینجاست: آیا ترامپ می‌توانست بدون آنکه دولت زمینه را برای او فراهم کند، چنین فشاری وارد کند؟
پاسخ منفی است. حذف ارز ترجیحی، سه کار کرد که جنگ ترامپ را به مراتب مؤثرتر کرد:
اول: ارزش پول ملی را چنان نابود کرد که هر تحریم جدیدی، چند برابر گذشته بر اقتصاد تأثیر می‌گذارد.
دوم: مردم را چنان از دولت و نظام دلزده کرد که حتی در مقابل تهدیدات خارجی، انسجام ملی از بین رفت.
سوم: منابع ارزی کشور را به خطر انداخت و توان مقابله با تحریم‌ها را کاهش داد.
مقایسه نهایی: کدام خطرناک‌تر بود؟
| شاخص | حذف ارز ترجیحی (دی ۱۴۰۴) | جنگ ترامپ (اسفند ۱۴۰۴) |
|---|---|---|
| تعداد کشته‌ها | 2896 نفر | 3483 نفر |
| افزایش قیمت دلار | از ۵۰ به ۱۹۵ هزار تومان | افزایش محدود |
| نرخ تورم | ۶۲ درصد و بالاتر | افزایش تورم محدود |
| تأثیر بر سفره مردم | مستقیم و فوری | غیرمستقیم |
| کودتا و اغتشاش | بله، گسترده | خیر |
| نابودی ارزش پول | شدید و بی‌سابقه | محدود |
| زمینه‌سازی برای جنگ | بله، کامل | – |
پاسخ قاطع: حذف ارز ترجیحی توسط دولت، به مراتب خطرناک‌تر، کشنده‌تر و ویرانگرتر از جنگ اقتصادی ترامپ بود.
نتیجه‌گیری
حذف ارز ترجیحی در دی‌ماه ۱۴۰۴، بزرگ‌ترین فاجعه اقتصادی و امنیتی تاریخ معاصر ایران بود. این اقدام نه تنها سفره مردم را نابود کرد و تورم را به ۶۲ درصد رساند و دلار را به ۱۹۵ هزار تومان رساند، بلکه زمینه را برای جنگ و محاصره اقتصادی ترامپ در اسفند ۱۴۰۴ کاملاً آماده کرد. اگر دولت پزشکیان این جنایت را مرتکب نشده بود، ترامپ هرگز نمی‌توانست چنین مؤثر بر اقتصاد ایران ضربه بزند.
